دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
215
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
سفر پايانى غمانگيز داشت چون محمد رضا بيك كه دريافته بود با امضاى قرارداد فوق به اندازه كافى مورد چونوچرا قرارگرفته و قدرت خود را از دست خواهد داد ، پس از رسيدن به ايران خودكشى كرد . مىگويند مادام داپينه اسلام آورد و بالاخره با برادر محمد رضا بيك ازدواج كرد . يكى از نتايج انعقاد اين قرارداد اعزام شواليه آنژدوگاردان ( Chevalier Ange de Gardane ) ، سينيور سنت كرو ، به ايران بود تا كنسول فرانسه در اصفهان باشد ، در اين سفر برادرش فرانسوا هم او را همراهى مىكرد « 1 » . مقدر بود كه برادران گاردان مدت شانزده سال در ايران باقى بمانند و در اين مدت ناظر وقايع متشنج و نگرانكنندهاى ناشى از محاصره اصفهان بدست افاغنه در سال 1722 م . و سالهاى پراضطراب ديگرى باشند كه سلطه محمود و اشرف مسبب آن بود . آنها تا زمانيكه نادر قلى بيك ، نادر شاه بعدى ، افاغنه را از ايران نراند و سلسله صفوى را براى مدتى احيا نكرد ، نتوانستند راهى فرانسه شوند . در دوره افاغنه ( 9 - 1722 م . ) تعداد زيادى از اروپائيان در ايران بودند . يكى از افرادى كه گزارشى مطلوب و مفصل از اين دوره پرآشوب نوشته ، تاديوز كروسينسكى ( Tadeusz Krusinski ) از فرقه ژزوئيت لهستان بود كه در سال 1707 م . وارد ايران شد . او كه فردى توانمند و كارآمد بود ، در سال 1720 م . مأمور عاليمقام ميسيونهاى ژزوئيتى ايران گرديد ؛ كروسينسكى زبانشناس و زباندان قابلى بود و مترجمى دربار ايران را بر عهده داشت و از اين لحاظ نقش او شبيه نقش پىير رافائل دومان در يك قرن پيش بود . او توانست ، پس از محاصره اصفهان ، فعاليتهاى دربارى خويش را در ايام زودگذر و سلطنت وحشتبار محمود ادامه دهد . پس از جلوس اشرف پسر عم محمود بر تخت سلطنت ، كروسينسكى ايران را به قصد اروپا ترك گفت . كتاب Dagergister نوشته نيكولاس اسخارور ( Nicolaus Schorer ) سندى ارزشمند و غيرمنتشره درباره محاصره اصفهان است ؛ اسخارور از بازرگانان بزرگ كمپانى هند شرقى هلند در اصفهان بود كه كتاب مزبور را با كمك دستياران خود نوشت . مطالب آن حاوى وقايع آغاز مارس تا پايان اوت 1722 م . يكى از كاملترين و مفصلترين آثار موجود درباره محاصره اصفهان است . آون فيليپس و هيأت كمپانى هند شرقى انگلستان در اصفهان نيز اطلاعاتى ارزشمند راجعبه محاصره اصفهان و وقايع پس از آن گزارش كردهاند . در اينجا بايد از نوشتههاى ويليام كاكل ( William Cockell ) هم ذكرى بكنيم كه بهجاى آون فيليپس ، نماينده كمپانى هند شرقى
--> ( 1 ) - جالب نظر اينكه دو عضو ديگر خانواده گاردان هم مثل اين دو برادر ، منتها يك قرن بعد براى مأموريتى وارد ايران شدند : كلودماتيو دوگاردان ، از فرماندهان نظامى برجسته ارتش ناپلئون و آنژ - پل - لوئى كه منشى هيأت او بود و گزارشى جذاب از سفر خود را بهنام مسافرت از طريق تركيه به ايران ، 8 - 1807 م . ( پاريس ، 1809 م . ) نگاشت .